Handhaving en het fenomeen politiek-bestuurlijke en maatschappelijke sensitiviteit

Praktische informatie

De Quote-affaire

Op 24 november 2003 trof men een kogelgat aan in een ruit van het pand Singel 468. Daar was en is nog steeds de redactie van Quote Magazine gevestigd. Dat kogelgat haalde uiteraard al snel het nieuws (RTL4, de schrijvende pers e.d.).

In diezelfde week werd er, om de ruit te herstellen, voor het pand een hoogwerker geplaatst. Nu bleek er voor die hoogwerker geen vergunning te zijn afgegeven en een opmerkzame ambtenaar, belast met handhaving, sommeerde de glazenier de hoogwerker te verwijderen. Dat voorval haalde ook de krant, werd breed uitgemeten en de commotie was groot. Het ‘bureaucratische' gedrag van de gemeente werd flink aan de kaak gesteld. Het optreden van de ambtenaar, en dus de gemeente, werd zeer negatief beoordeeld.

Het mediabericht leidde tot vragen in de Amsterdamse gemeenteraad en daarmee kwam de verantwoordelijke wethouder in het gedrang.

Dit incident leidde ook tot verhitte discussies in het ambtelijk apparaat. Daar was één van de meningen, dat deze ambtenaar toch enig politiek-bestuurlijk besef zou mogen hebben en de situatie had moeten gedogen. Een andere opvatting was: ‘Handhaven is handhaven en niet gedogen'.

Vragen die hier opdoemen zijn o.a.:

• Wat had deze ambtenaar moeten/kunnen doen?
• Waar ligt de ambtelijke verantwoordelijkheid?
• Wat zou de rol van een leidinggevende kunnen zijn?

Handhaving valt meer en meer onder de verantwoordelijkheid van de gemeente en daarmee dus ook onder de politieke verantwoordelijkheid van het college van B&W. Daarbij speelt de handhavingpraktijk zich altijd af in een politiek-bestuurlijk en maatschappelijk krachtenveld. U zult daar in uw praktijk vast al mee te maken hebben gehad. Mogelijk heeft u zich al eens verwonderd waarom zaken soms lopen zoals ze lopen. Daar lijkt geen logica achter te zitten.

Wie

Afdelingshoofd en coördinator handhaving.

Wat

Het leertraject ‘Politiek-bestuurlijke en maatschappelijke sensitiviteit en leiderschap'

In het leertraject ‘Politiek-bestuurlijke en maatschappelijke sensitiviteit en leiderschap' gaan we op onderzoek uit wat er in dat krachtenveld speelt, wat die diverse logica's (rationaliteiten) zijn. We gaan daarin onze omgevingsgevoeligheid verhogen, om zo effectiever met dat krachtenveld om te kunnen gaan. Om het zoeken naar de speld in de hooiberg te vermijden, verdelen we het eerder genoemde krachtenveld in vier domeinen, te weten:

• Het ambtelijk domein

Het ambtelijk domein is het eigen domein van de handhavingorganisatie, maar ook van de politie, brandweer, andere gemeentelijke diensten, provinciale- en rijksambtenaren. Het is het domein van de inhoud en bij een bepaald vraagstuk kan tussen de handhavinginhoud en een ambtelijke inhoud al aardig verschil zitten. Wat is de logica van dit domein en hoe kan dat dan ook daarbinnen nog zo verschillen?

• Het bestuurlijk domein

Het bestuurlijk domein van het politieke bestuur: het college van B&W, de gedeputeerden, het kabinet (premier, ministers en staatssecretarissen).In dit domein word het beleid uitgevoerd. Het is vaak een glazen stolp, de acties van bestuurders worden regelmatig door een vergrootglas bekeken. De bestuurders zijn, in het kader van ‘het primaat van de politiek', zeer belangrijke spelers.

Wat is de rationaliteit van dit domein, hoe kunt u te weten komen hoe u zo'n bestuurder op zodanige wijze kan bedienen dat zowel diens belang als het politiebelang zo maximaal mogelijk gediend zijn?

• Het politieke domein

Het politieke domein is het domein van de gemeenteraad, de provinciale staten, de 2^e en 1^e kamer en het domein van de tegenstellingen. Dit is de volksvertegenwoordiging met al z'n diverse belangen, zoals: partijbelangen, coalitiebelangen, belangen van ieder individueel raadslid. Natuurlijk zijn er ook de belangen van de burgers (die zij vertegenwoordigen). Middels die belangen voeren zij het debat.

Wat is de rationaliteit van dit domein, waarin onderscheidt dit domein zich van andere domeinen?

• Het maatschappelijk domein

Het maatschappelijk domein is het domein van burgers, professionele instellingen zoals bijv. woningbouwcoöperaties, aannemers, ondernemers, belangenverenigingen zoals winkeliersverenigingen, de media e.d. Hier zitten vele diverse belangen die vaak strijdig met elkaar lijken te zijn.

De burger vraagt in veel gevallen om handhaving, alleen als er bij die zelfde burger wordt gehandhaafd is het huis te klein. In het contact tussen een medewerker en de burger speelt die gevoeligheid een rol. Wat is het effect daarvan in de beeldvorming over de gemeente? Wat zijn de kenmerken van dit domein en welke invloed heeft dit op de andere domeinen?

Ook de rol van leidinggevenden binnen de handhavingorganisatie zal in dit leertraject aan de orde komen:

• Waar houdt de verantwoordelijkheid van de medewerker op en begint de verantwoordelijkheid van de leidinggevende?
• Hoe is dat in de eigen organisatie geborgd?
• Hoe coach je de medewerker in deze materie?

Programma

Startbijeenkomst

Vooraf wordt aan de deelnemers gevraagd een raadsvergadering bij te wonen en hun indrukken (ongecensureerd) in steekwoorden op te schrijven en dat mee te nemen naar de startbijeenkomst.

Kennismaken met het onderwerp middels de vier domeinen. Een plenair gesprek over het nut en de noodzaak van dit onderwerp.

Werkopdrachten voor workshop 1: observeren van bestuurders en beschrijven van een casus voor workshop 1.

Workshop 1

- Terugkijken naar de oogst van de startbijeenkomst.

- Kennismaken met stijlen van besturen aan de hand van de resultaten van
  de daarvoor gegeven werkopdrachten en het lezen van het daarvoor
  beschikbaar gestelde materiaal.

- Het maken van krachtenvelden aan de hand van de in de werkopdracht
  beschreven eigen casus.

Werkopdrachten voor workshop 2:

• Invullen van een meegegeven vragenlijst
• Lezen van het materiaal over rolopvattingen van ambtenaren
• Eventueel nieuwe casuïstiek inbrengen
• Media spotten 1
• Reflectieverslag maken

Workshop 2

- Terugkijken naar de oogst van workshop 1

- Bespreking van de resultaten van het media spotten

- Rolopvattingen van ambtenaren

- Verder uitwerken van de ingebrachte krachtenveldanalyses

Werkopdrachten voor workshop 3:

• Media spotten 2
• Interviews houden met de algemeen directeur/gemeentesecretaris en/of de griffier: wat is zijn rol, wat verwacht deze van de handhavingorganisatie en welke vragen heeft de deelnemer hierover?
• Het eigen krachtenveld verder uitwerken
• Hand-out over de media lezen
• Reflectieverslag maken

Workshop 3

- Terugkijken naar de oogst van workshop 1 en 2

- Ervaringen uit de interviews bespreken

- Bespreking van de resultaten van het media spotten

- De media

- Omgaan met beeldvorming (do's en don'ts)

- Operationele consultatie, vanuit het eigen krachtenveld

Werkopdrachten voor workshop 4:

• Formuleer je visie m.b.t. jouw rol als leider in een handhavingorganisatie en wat dat, in het kader van politiek-bestuurlijke en maatschappelijke sensitiviteit, betekent.
• Het formuleren van, uit de vorige opdracht, opgeroepen vragen
• Reflectieverslag maken

Workshop 4

- Leiderschap in het kader van handhaving

- Bespreken van de oogst  tot zover

- Bespreken van de resultaten uit visieopdracht

- Het inventariseren van de opgeroepen vragen

- Operationele consultatiecollegiale coaching

- Een menukaart uit de inventarisatie, waaronder b.v.: gespreksvoering,
  onderhandelen, andere krachtenveldmodellen, beïnvloeden.

Werkopdracht voor de laatste bijeenkomst:

Een verslag maken van wat er geleerd is en hoe dat in de praktijk wordt gebruikt.

Reflectiemiddag (de borging)                 

- Een gezamenlijke reflectie op de oogst van dit traject.

Didactische uitgangspunten

Uitgaande van de praktijk van de deelnemers gaan we de eerder genoemde domeinen verkennen, zodanig dat wij ons in de positie van een actor in dat krachtenveld kunnen verplaatsen, om zo onze werkelijkheid te kunnen verbinden met de werkelijkheid van die actor.

Onderwerpen zijn hier:

• Vier domeinen in het krachtenveld van handhaving
• Politiek ambtelijke verhoudingen (de politieke verantwoordelijkheid)
• Stijlen van besturen
• Rolopvattingen van ambtenaren
• De rol van de media en wat dat betekent in de handhavingpraktijk
• Krachtenveldanalyses

Ook komen leiderschapsvraagstukken verbonden aan handhaving, door inbreng van eigen casuïstiek, aan de orde, zoals o.a.:

• Opschaling van handhavingvraagstukken
• Gespreksvoering met medewerkers
• Operationele consultatie

Resultaat:

Op deze wijze krijgen de deelnemers diverse handvatten aangereikt om hun sensitiviteit op het gebied van politiek-bestuurlijke en maatschappelijke sensitiviteit aan te scherpen. Daarnaast worden, aan de hand van casuïstiek van de deelnemers zelf, handvatten aangereikt waarmee het eigen leiderschap kan worden versterkt.

Incompany

Alle cursussen van Fontys Bestuursacademie kunnen incompany, in uw eigen gemeente- of stadhuis, gegeven worden. Het voordeel van incompanycursussen en op maat gemaakte cursussen is dat actuele, lokale kwesties kunnen worden verwerkt in de cursus en dat alle werknemers hetzelfde traject volgen. Ook kunt u samen met omliggende gemeenten een cursus incompany laten verzorgen door Fontys Bestuursacademie.
In een voorgesprek met onze adviseur worden alle wensen geïnventariseerd. De kosten van een incompany worden bepaald door het aantal dagdelen, het aantal deelnemers en het karakter van de cursus of het ontwikkelingstraject.